Szczere Kocisko

  W ludziach jest bardzo, bardzo dużo negatywnych emocji. Nienawiść, nietolerancja, gniew, jak również strach i zazdrość. Kiedy już to stwierdzimy, nasuwa się jedno ważne pytanie. Jak to się stało, że kulamy się po tym świecie tyle tysięcy lat i jeszcze się do końca nie pozabijaliśmy? Gdyby cały gniew zgromadzony w danym społeczeństwie był ukierunkowany zupełnie przypadkowo, prawdopodobnie już dawno udałoby się nam tego dokonać. Jednak są zjawiska, ludzie i rzeczy, które skupiają gniew większości. Takie kozły ofiarne. Ta „instytucja” istniała od zawsze. Ofiary składano ze zwierząt, plonów, ludzi... Najczęściej różnorakim bogom. By okiełznać ich gniew, zapewnić sobie jasną przyszłość, podziękować, cokolwiek. Ale na bogach się nie kończy. Koziołki przydawały się (i przydają się w dalszym ciągu) również, jako zasłona dymna – aby odwrócić uwagę od poważnego problemu albo znaleźć jego – oczywiście wygodną dla większości – przyczynę. Przykład? Średniowieczna epidemia dżumy i obarczeni winą za nią Żydzi. Ale nie o dżumę, czy Żydów mi chodzi. Ale o sam mechanizm „ofiarowania”.   

  Kontynuując moje ostatnie przemyślenia na temat ludzkiego mózgu i jego ewolucyjnie uwarunkowanych ułomności, pragnę przytoczyć kilka „grzechów” ludzkiego mózgu sformułowanych przez Daniela Schactera – psychologa z Uniwersytetu Harvarda. Te grzechy to błędna atrybucja, podatność na sugestie oraz tendencyjność. Gdy tylko zobaczyłam je spisane i usystematyzowane, stało się jasne, dlaczego ludziom da się z taką łatwością nawijać makaron na uszy i na ich oczach kreować winowajców. Błędna atrybucja to złe przypisanie dwóch bodźców – na przykład twarzy i związanego z nią faktów oraz mylenie rzeczywistości z fantazją. W ten sposób można przypisać niewinną osobę do miejsca zbrodni i uczynić ją głównym podejrzanym, który oberwie najbardziej. Następny grzeszek, podatność na sugestie, jest chyba zrozumiały dla wszystkich. W końcu kłamstwo powtarzane wiele razy stanie się dla nas prawdą. Nie jest zaskoczeniem również fakt, że nasz tendencyjny umysł dopasowuje nasze wspomnienia do naszej wiedzy, a także działa jak swoisty photoshop – może ukryć nasze wady, wyolbrzymić czyjeś zasługi lub ukazać w złym świetle kogo aktualnie trzeba. W ten sposób można uwierzyć, że ilość idiotów naokoło jest winą tylko i wyłącznie systemu edukacji, że humaniści skończą źle, a biotechnolodzy dobrze, że w PRL-u było lepiej (tfu! tfu! tfu!) , że trzeba tępić tych, czy tamtych, bo zaraz zniszczą nam społeczeństwo.

  Lubimy iść na łatwiznę i zamiast rozwiązywać problemy, ciągle odrzucamy od siebie jakąkolwiek winę i doraźnie szukamy przyczyny złego stanu rzeczy. Ubóstwiamy czegoś nie lubić. Bo modnie jest nie lubić Paulo Coelho, Windows 8, 30 Seconds to Mars i hipsterów. Nie wiadomo skąd i dlaczego. Po prostu. A jeszcze lepiej, gdy można czegoś nie lubić wspólnie. Bo wróg mego wroga jest moim przyjacielem, prawda? Doceńmy więc czasem nasze kozły ofiarne, bo bez nich nie bylibyśmy sobą…

Szczere Kocisko