Szczere Kocisko

Lecz w rzeczy samej jest to tekst o tejże. Jak wiecie, nie mam w zwyczaju pisywać recenzji, nie umiem i nie czuję się w tym. Głównie dlatego, że najważniejsze są dla mnie takie strasznie subiektywne, osobiste wrażenia, skojarzenia i wpływ, jaki dane dzieło na mnie wywarło - na mnie wiele rzeczy wywiera bardzo wyraźny wpływ, jak może udało się wam już zauważyć. Ciężko opowiadać mi o sprawach technicznych, analizować formę i rzucać terminami, przez które kapcie wam spadną z nóg. Są jednak takie filmy, takie zespoły i takie książki, o których nie mogę nie napisać. Teraz, kiedy postanowiłam po raz drugi przeczytać wyżej wspomnianą książkę, czuję, że to dobry moment.

Nie często do czegoś wracam. Jedyne książki, jakie przeczytałam kilkukrotnie na różnych etapach swojego życia to „Alicja w Krainie Czarów”, „Mały Książę”, no i właśnie „Jeśli zimową nocą podróżny” (in progress). Planuję jeszcze przeczytać po raz drugi „Świat Zofii”, ale jest tyle bardziej naglących lektur!

Powróćmy do Calvina. To jeden z najważniejszych włoskich pisarzy XX wielu i jeden z niewielu, których znam. Przeczytałam dotychczas cztery książki jego autorstwa, czyli wszystkie, jakie udało mi się zdobyć w bibliotece. Na pozór nie mają cech wspólnych. „Podróżny” jest metafikcją, inne dwie książki wariacjami na temat historii: mamy Marco Polo, mamy średniowiecznego rycerza idealnego, jest też powieść osadzona w realiach Włoch podczas II wojny światowej, skupiona na kreacji dziecka wykluczonego spośród rówieśników i nie do końca przystającego jeszcze do dziwaczej rzeczywistości dorosłych. Calvino – wiewiórka pióra. Piękne, nie?

Jeśli miałabym wybrać jedną książkę, którą mieliby przeczytać wszyscy moi, byłby do zdecydowanie „Podróżny”. I tak, kazałam już wszystkim to zrobić, z czym okrutnie zwlekają. Nie przesadzę, jeśli powiem, że pan Calvino ma dzięki niej bardzo duży udział w tym, jaka teraz jestem. Była to pierwsza książka, którą przeczytałam po OLiJP-ie i to od niej wszystko się zaczęło: zaleganie w szkolnym kąciku czytelniczym, pisanie, zabawa słowami i… praktycznie wszystkie zmiany, jakie zaszły w moim życiu od tamtego czasu. Czyli opowieść o książkach, relacjach między autorem, narratorem, czytelnikiem, Czytelnikiem, Czytelniczką i tłumaczem spowodowała również, że mam krótkie włosy, przestałam nosić spodnie (no dobra, czasem mi się jeszcze zdarza…) i zrezygnowałam ze zdawania matury rozszerzonej z matematyki. No i stałam się o wiele lepszym, bardziej świadomym i wrażliwszym na literackie niuanse i kulturowe odwołania czytelnikiem. Ładny efekt góry lodowej.

„Jeśli zimową nocą podróżny” to zdecydowanie powieść-do-przeczytania i powieść-do-przeżycia. A właściwie jedenaście różnych powieści. I jest ergodyczna – można ją czytać nieliniowo, pomijając co drugi rozdział, można wybierać spośród wielu historii i czytać je jak niezakończone opowiadania należące do wielu nurtów i stylów w literaturze. Jednakże ja nie skupiałabym się zbytnio nad analizą tych parodii a niekiedy przeciwnie – literackich hołdów złożonych innym twórcom, jak choćby Kafka, ale tym, co dzieje się w miarę lektury z odbiorcą. Czytając powieść liniowo, zostajemy przez narratora zwodzeni – daje nam okazję do utożsamienia się z bohaterem, by za chwilę zmienić perspektywę lub przerwać akcję i wrzucić nas w zupełnie inne środowisko. Mnogość możliwości odczytywania tego tekstu, podobnie, jak nawiązująca do hipertekstów gra „The Stanley Parable” (o której też już miałam okazję tu pisać) udowadnia, że tak naprawdę, cokolwiek zrobimy i na cokolwiek się zdecydujemy, nie możemy przewidzieć, co stanie się dalej.

Książka poniewiera czytelnikiem (Czytelnikiem i Czytelniczką też). A ja wysuwam stąd taki wniosek – czytaj, może trafisz na coś, co, mimo że nie ukaże ci żadnej prawdy o świecie, zmieni twoje życie znacząco. I choć może lepiej, by nie zmieniło go tak, jak „Buszujący w zbożu” w „Rozdziale 27” albo jak książki w „Dzieciństwie wodza” Sartre’a, albo „Cierpienia młodego Wertera” w życiu (bądź nieżyciu) wielu młodych ludzi w czasie jej wydania,  ale spróbować warto. Prawda? 

Szczere Kocisko