Szczere Kocisko

Dość często zdarza mi się rozmyślać o tym, jak jestem postrzegana przez innych. Raczej nie w kategoriach fajna/niefajna ani ojejkujejku, co ludzie powiedzą. O to w zasadzie nie dbam, interesuje mnie za to ogólne wrażenie, jakie sprawiam, to, jak oddziałuję na innych, czym wkurzam, czy jestem niemiła i czy w ogóle potrafię się zachować. Samemu ciężko to wyczuć – usprawiedliwiamy swoje zachowanie znajomością kontekstu wypowiadanych przez nas słów, samopoczuciem, warunkami atmosferycznymi i masą innych rzeczy, które reszta świata ma gdzieś. Kolejna sprawa – zawsze interesowało mnie to, jak mnie widzą w grupie. Grupa potrafi bowiem zblokować myślenie, nie jest to żaden zarzut, po prostu obecność ludzi nam przychylnych, z którymi czujemy się dobrze i bezpiecznie, może sprawić, że staniemy się mniej ostrożni.

Dobrze, teraz na serio – w zeszłym tygodniu natknęłam się w kinie studyjnym na film Anny Odell, szwedzkiej artystki, performerki, znanej głównie z tego, że w 2009 roku dokonała próby samobójczej i została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym, co – jak się później okazało – było jedynie działaniem artystycznym i… pracą licencjacką kobiety. Brzmi choro? Też tak myślałam. Performance Odell nie był jednak zwykłym aktem znudzenia „normalną” sztuką ani desperacką próbą zwrócenia na siebie uwagi. Nie był też formą zabawy w śmierć, oczkiem puszczonym w stronę Tanatosa. Artystka nie chciała się zabić, była całkowicie zdrowa i poddana kontroli lekarza, a celem jej działania było zwrócenie uwagi na władzę policji, państwa, lekarzy i społeczeństwa nad jednostką, szczególnie jednostką z problemami i na jej nikłą pozycję w stadzie. Tak, została poddana przymusowemu leczeniu farmakologicznemu. Tak, ściągnęła na siebie falę krytyki. Tak, bazowała na własnych doświadczeniach i wiedziała, co robi. 

Ale nie o „Okänd, kvinna 2009-349701” miałam pisać, a o „Återträffen”, filmie występującym pod polskim tytułem „Zjazd absolwentów”. Cały projekt kręci się wokół faktu, że Odell czuła się w dzieciństwie szykanowana przez resztę swojej klasy. Po latach nie została zaproszona na zjazd absolwentów, postanowiła więc zaaranżować własny, podczas którego dała upust swoim emocjom – rozegrała z aktorami wcielającymi się w jej dawnych prześladowców najgorszy w możliwych scenariuszy. Taki z bójką, wyzwiskami, kopaniem leżącej i wyrzuceniem jej z lokalu. Nagrany materiał zostaje w drugiej części filmu skonfrontowany z pierwowzorami ukazanych w filmie postaci. I oto sedno sprawy. Ludzie po obejrzeniu filmu byli niejednokrotnie zszokowani, przerażeni świadomością tego, jak ich zachowania odbierała mała Odell. Zrzucali na siebie nawzajem odpowiedzialność za zniszczenie jej dziewięciu lat życia, nikt nie umiał odnaleźć winy w sobie i swojej bierności. Właśnie o bierność w dużej mierze chodziło, bo dziewczynie, pomijając kilka bardzo nieprzyjemnych akcji, tak naprawdę nie działo się nic szczególnego - nijak się to nie miało do, tak często powielanych np. w teledyskach zespołów takich, jak Rise Against, obrazków szkolnego szykanowania. Odell po prostu w swojej klasie nie istniała, bywała mniej, niż kozłem ofiarnym.

Co mnie dość mocno uderzyło, z ust bohaterów filmu często padało mniej więcej takie zdanie – „Szanują twoją wizję mnie, ale mam inną”. No ok, czyli się szanujemy, fajnie, ale co z tego, jeśli przez przypadek, własną bezrefleksyjność i zaniedbanie, porobiliśmy komuś rany w psychice, z którymi się nie upora przez całe życie? Nie wiem, czy można obejrzeć ten film i nie zacząć się zastanawiać, czy przypadkiem kogoś nie zniszczyliśmy. Śmianiem się, kiedy inni się śmiali, nie okazaniem cienia zainteresowania, zwykłym dziecięcym okrucieństwem. Aż chciałoby się sięgnąć po „Dżumę” i już zawsze stawać po stronie ofiary…