Szczere Kocisko

  Pesymistyczne i trudne w odbiorze dzieła Samuela Becketta – najbardziej znanego przedstawiciela teatru absurdu, a także jednego z jego twórców – nie należą do kanonu lektur szkolnych i pewnie należeć nie będą, stąd młodzi ludzie, często niezainteresowani teatrem, nie mają styczności z jego twórczością. Jednak uczniom II Liceum Ogólnokształcącego nadarzyła się okazja, aby w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Gorzowie Wielkopolskim obejrzeć spektakl składający się z czterech jednoaktówek Becketta połączonych w skomplikowaną, jednak dość logiczną całość. „Akt bez słów”, „Komedia”, „Ostatnia taśma Krappa” i „Oddech” – oto części składowe zaledwie 70-minutowego przedstawienia w reżyserii Krzysztofa Prusa.

  Zanim kurtyna zdążyła się podnieść, a światła zgasnąć, zostały nam przybliżone: fabuła spektaklu i krótka charakterystyka twórczości autora. Być może ten zabieg miał na celu ułatwić widzowi odbiór, umożliwić mu skupienie się nad przesłaniem sztuki, zamiast tracić czas na rozszyfrowywanie dosłownego znaczenia tego, co widzi. Jednak sądzę, że zdradzono nam zbyt dużo. Nikt przecież nie sięga po streszczenie tuż przed otwarciem książki.

  Po tym drażniącym rozpoczęciu, nastąpiła… bolesna jednoaktówka.  Jednakże nie dla widowni, ale dla Jarosława Książka, czyli wrzuconego na scenę mężczyzny, bohatera „Aktu bez słów”. I choć na początku gesty aktora były dość przerysowane i powodowały śmiech, to kończący pierwszą część sztuki obraz obłędu bohatera budził najprawdziwsze dreszcze.

  „Komedia” odegrana przez Beatę Chorążykiewicz, Annę Łaniewską i Leszka Perłowskiego okazała się – moim zdaniem – najciekawszą częścią spektaklu. Odróżniała się od reszty przedstawionych jednoaktówek zamieszaniem, chaosem i dynamiką wywołaną przez jednoczesne wypowiadanie przez aktorów kwestii. Ten chaos w sferze werbalnej skontrastowany został minimalistyczną oprawą wizualną. W centralnej części sceny znajdowały się trzy tuby – groby samobójców, ponad które wystawały jedynie głowy aktorów, ich twarze umalowane były – jak na nieboszczyków przystało – na biało. Scenę spowijał mrok, snop światła padał jedynie na głowy aktorów, gdy ci opowiadali swoją historię. Jedną historię ujętą z trzech punktów widzenia. Monologi bohaterów przywodziły na myśl wiersz Wisławy Szymborskiej „Na wieży Babel”. Zabawne, do jakiej tragedii może doprowadzić niezrozumienie…

  Trzecia część przez wielu widzów została uznana za najważniejszą. Obecny na scenie cały czas rekwizyt, okazał się maleńkim pokojem, niemalże klatką, w której zamknięty był tytułowy Krapp zagrany przez Romana Kłosowskiego z okazji 60-lecia jego pracy scenicznej. Aktor nie wprawiał widzów w zachwyt swoim głosem, wdziękiem ani ruchem scenicznym, ale nie takie było jego zadanie. Tu zachwycała autentyczność. W głosie bohatera brzmiał najprawdziwszy żal, momentami nawet złość. Złość na siebie, dawnego siebie, na podjęte w przeszłości decyzje, na młodzieńczą głupotę. Na koniec „pokój” Krappa zaczął się kręcić, jednak nie samoistnie. Wprawiali go w ruch pozostali aktorzy. Ten prosty zabieg stanowił też metaforę, podkreślił część wspólną wszystkich elementów spektaklu – zagubienie człowieka i jego bierność wobec świata. Nastąpił czas na „Oddech” – 35 sekund, podczas których nie stało się nic, jednak widzowie nie mogli się znudzić – głośne kwilenie dziecka wprowadzało pewien niepokój. Kiedy na koniec, po raz kolejny na scenie pojawił się mężczyzna z „Aktu bez słów”, klamra się zamknęła. Znów pomysł reżysera wydobył ze sztuki dodatkowe znaczenie.

  Kiedy przychodzi do oceny końcowej, ciężko określić, o czym wypadałoby napisać. Kompilacja dramatów Becketta obyła się bez niepotrzebnych fajerwerków. Reżyser, scenograf, jak i aktorzy postawili na minimalizm, jednak przy wyjściu z teatru nie odczuwało się niedosytu. Wręcz przeciwnie, spektakl skłania do refleksji i nie pozwala przejść koło niego obojętnie.

Szczere Kocisko